ค้นหางานศิลปกรรม

ฐานข้อมูลศิลปกรรมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

 
 
 
 
 
 
 

ปรางค์พระศรีรัตนมหาธาตุลพบุรี

คำสำคัญ : ปรางค์, วัดพระศรีรัตนมหาธาตุลพบุรี

ชื่อเรียกอื่นมหาธาตุลพบุรี
ชื่อหลักวัดพระศรีรัตนมหาธาตุลพบุรี
ประเภทงานศิลปะสถาปัตยกรรม
ตำบลท่าหิน
อำเภอเมือง
จังหวัดลพบุรี
ภาคภาคกลาง
ประเทศไทย
พิกัดภูมิศาสตร์
ค่าองศาทศนิยม
Lat : 14.798756
Long : 100.613852
พิกัดภูมิศาสตร์
พิกัดกริด
Zone : 47 P
Hemisphere : N
E : 673682.52
N : 1636692.66
ตำแหน่งงานศิลปะแกนกลางของวัด

ประวัติการสร้าง

ปรางค์พระศรีรัตนมหาธาตุลพบุรีไม่ปรากฏหลักฐานลายลักษณ์อักษรว่าสร้างขึ้นเมื่อใด แต่จากการศึกษาทางด้านรูปแบบ โครงสร้าง และลวดลาย พบว่ามีความใกล้เคียงกับปราสาทในวัฒนธรรมเขมรกว่าปรางค์สมัยอยุธยาตอนต้น จึงสันนิษฐานว่าน่าจะสร้างขึ้นก่อนกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีราว 100 ปี หรือราว พ.ศ. 1800 และมีการบูรณปฏิสังขรณ์อีกครั้งในราวรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์

ประวัติการอนุรักษ์

ประกาศขึ้นทะเบียนโบราณสถานในราชกิจจานุเบกษาเล่ม 53 ตอนที่ 24 วันที่ 2 สิงหาคม พ.ศ. 2479

ลักษณะทางศิลปกรรม

ปรางค์พระศรีรัตนมหาธาตุลพบุรีตั้งอยู่บนฐานไพที หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ทางเหนือและใต้เคยมีปรางค์องค์เล็กๆ ขนาบข้างอยู่ ปัจจุบันพังทลายหมดแล้ว

ปรางค์พระศรีรัตนมหาธาตุก่อด้วยศิลาแลงเป็นวัสดุหลัก ฉาบปูนและประดับตกแต่งด้วยปูนปั้น ภายในเรือนธาตุมีห้องคูหาหรือห้องครรภคฤหะ ด้านหน้าเป็นตรีมุขต่อยื่นยาวออกมา สามารถเข้าไปภายในได้ ส่วนอีก 3 ด้านเป็นมุขสั้น ส่วนยอดหรือหลังคาเหนือเรือนธาตุทำซ้อนลดหลั่นกันขึ้นไป ยังคงเห็นการประดับตกชั้นซ้อนแต่ละชั้นด้วยกลีบขนุน
ข้อมูลที่สำคัญทางวิชาการ

1. พระศรีรัตนมหาธาตุลพบุรีเป็นปรางค์ที่มีรูปแบบและแผนผังที่คลี่คลายจากปราสาทในวัฒนธรรมเขมร แต่ยังไม่คลี่คลายเท่ากับปรางค์ในสมัยกรุงศรีอยุธยา จึงเชื่อว่าพระศรีรัตนมหาธาตุลพบุรีอาจสร้างขึ้นก่อนหน้ากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีประมาณ 100 ปี หรือสร้างเมื่อประมาณ พ.ศ. 1800 และน่าจะเป็นต้นแบบให้กับปรางค์ในสมัยอยุธยาตอนต้นอื่นๆ

2. พระศรีรัตนมหาธาตุลพบุรีได้รับการจำลองแบบไปสร้างเป็นปรางค์ประธานวัดจุฬามณี จังหวัดพิษณุโลก โดยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ น่าจะสะท้อนถึงความสำคัญของพระศรีรัตนมหาธาตุองค์นี้ที่อยู่ในสำนึกของคนกรุงศรีอยุธยาได้เป็นอย่างดี

ยุคประวัติศาสตร์
สมัย/รูปแบบศิลปะอยุธยา, สุโขทัย, ก่อนอยุธยา
อายุต้นพุทธศตวรรษที่ 19
ศาสนาพุทธ
ลัทธิ/นิกายเถรวาท
ศาสนา/ความเชื่อที่เกี่ยวข้องพุทธศาสนาเถรวาท
งานศิลปะที่เกี่ยวข้อง

1. ปรางค์วัดพุทไธสวรรย์ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เชื่อว่าน่าจะได้รับรูปแบบและแผนผังมาจากพระศรีรัตนมหาธาตุ ลพบุรี จากนั้นได้คลี่คลายไปยังปรางค์อื่นๆ สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้น

2. ปรางค์วัดจุฬามณี จังหวัดพิษณุโลก จากการศึกษาทางด้านรูปแบบทำให้เชื่อได้ว่าปรางค์องค์นี้ตั้งใจจำลองหรือเลียนแบบพระศรีรัตนมหาธาตุ ลพบุรี

รูปแบบลิขสิทธิ์Attribution-NonCommercial-NoDerivs (CC BY-NC-ND)
เจ้าของสิทธิ์ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)
วันที่จัดทำข้อมูล2015-04-28
ผู้จัดทำข้อมูลดร.รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง
บรรณานุกรม

ศิลปากร, กรม. ทะเบียนโบราณสถาน. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, 2532

สมศักดิ์ แตงพันธ์ และคณะ, ชุดที่ 4 การอนุรักษ์ประติมากรรม. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, 2551.

สันติ เล็กสุขุม. ศิลปะอยุธยา งานช่างหลวงแห่งแผ่นดิน. กรุงเทพฯ : เมืองโบราณ, 2542.

สุภัทรดิศ ดิศกุล, หม่อมเจ้า. ศิลปะในประเทศไทย. พิมพ์ครั้งที่ 11, กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2539.